SƠ LƯỢC VỀ KINH LẠC
(Đi dọc thẳng đường là kinh, đi rẽ ngang là lạc)
Trong nhân thể có 14 kinh lạc. Can, Đởm, Thận, Bàng quang,
Tỳ, Vỵ là tam âm tam dương của túc kinh. Tâm, Tiểu trường, Tâm
bào lạc, Tam tiêu, Đại trường, Phế là tam âm tam dương của thủ
kinh. Ba kinh thủ tam âm đi từ bụng ra tay, ba kinh thủ tam dương
đi từ tay lên đầu. Ba kinh túc tam dương đi từ đầu xuống chân, ba
kinh túc tam âm đi từ chân lên bụng. (Ba kinh túc tam dương
thuộc về dương kinh, đều đi từ chân lên bụng, tuy rằng nó ở ngoài
cơ biểu, song tam âm chủ về lý nhưng mà khi phong hàn từ đường
biểu vào cũng đều phải qua phần dương rồi mới vào phần âm, nếu
không qua dương kinh mà thẳng đi vào phần âm là trực trúng âm
kinh tất liên hệ đến tạng. Cho nên âm kinh rõ ràng không có
chứng biểu).
Mạch Nhâm đi thẳng ở trước bụng. Mạch Nhâm đi thẳng ở
giữa bụng, tóm thâu các kinh âm. Cho nên gọi là bể của các kinh
âm, vì vậy gọi là mạch Nhâm.
Mạch Đốc đi thẳng ở giữa lưng. Mạch Đốc đi thẳng ở giữa
lưng, thâu tóm các dương mạch, cho nên gọi là bể của các kinh
dương, vì vậy gọi là mạch Đốc.
Cộng tất cả có 14 kinh mạch. Kinh mạch là có tác dụng lưu
hành khí huyết và thông suốt âm dương, để tưới nhuần cho thân
thể. Đường lạc là những đường đi rẽ ngang ở trong thân thể để
liên lạc 12 kinh; đường kinh này giao tiếp với đường kinh kia là
nhờ ở đường lạc, các kinh khác cũng vậy, khí trong cơ thể người ta
khi kinh đầy thì truyền sang lạc, lạc đầy rồi lại truyền vào kinh, nó
truyền đi truyền lại quanh quất mãi không bao giờ ngừng, lưu
hành suốt ngày đêm đi theo với độ quay của vòng trời, đi hết vòng
lại trở lại. Song Vinh đi ở trong mạch 50 vòng, ngày đêm cũng thế,
Vệ đi ở ngoài vạch cũng 50 vòng, không chia ngày đêm âm dương
khác nhau. Vệ đi ngoài mạch 50 vòng có chia ra ngày thuộc
dương, đêm thuộc âm. Nếu vinh vệ bị thương thì ngoại tà nhân hư
mà lấn vào, làm cho ngưng trệ không đi được thì sinh bệnh. (Bởi vì
kinh lạc trong nhân thể cũng như các sông ngòi trên trái đất.
Huyết mạch lưu hành trong kinh lạc, cũng như nguồn suối chảy
trong đường sông. Đường sông bị bế tắc thì mức nước tràn lên
không thể giữ được; nguồn suối khô cạn, thì mạch nước trong lòng
đất bế tắc, khí huyết trong kinh mạch của người ta cũng như vậy).