TÊN GỌI VÀ Ý NGHĨA CỦA 5 LOẠI TÀ (5 điều)
Ngoại cảm và nội thương có chia làm 5 loại tà
- Tà từ phía sau tới gọi là “hư tà”, như bệnh phế do tà ở tỳ
thổ truyền sang gây thành, bởi kim sinh ra ở trong thổ, thế là tà từ
phía sau tới. Nhưng trong kim có thổ, thổ chế được thủy, không có
thủy thì hỏa sẽ tràn tới. - Tà từ phía trước tới gọi là “thực tà”, hư bệnh ở phế do tà ở
thận truyền sang. Vì thủy sinh ra do ở kim, cho nên gọi là từ phía
trước tới. Vả lại trong kim có thủy, thì hỏa không tới được, như thế
là con có hại đến mẹ. - Tà từ chỗ thắng truyền tới gọi là “tặc tà”, như bệnh phế do
tà ở tâm truyền tới, vì hỏa khắc được kim, đó là từ chỗ thắng mà
làm hại. - Tà từ chỗ kém truyền sang gọi là “vi tà”, như bệnh phế do
tà ở can truyền tới, vì kim khắc được mộc, như thế là tà từ chỗ
kém xâm phạm đến, nhưng vì nó thắng được cho nên không có
hại. - Bệnh sinh ra do bản tạng gọi là “chính tà”, như chỉ có bệnh
ở phế mà không có tà ở chỗ khác can phạm tới, ví dụ bệnh tâm
hỏa bị thương thử là chính tà; bị trúng phong (mộc) là hư tà; ăn
uống mỏi mệt bị thương tỳ là thực tà; bị thương hàn là tặc tà;
trúng thấp (kim) là vi tà. Các tà ở tạng khác đều phòng theo phép
này.
XXIII. BIỂU ĐỒ CHỈ NĂM TÀ SAU, TRƯỚC, HƯ, THỰC.
Ví như bệnh thuộc hỏa thì mộc là hư tà, thổ là thực tà, thủy là
tặc tà, kim là vi tà, hỏa là chính tà, cho nên nói: Sinh ra nó là từ
sau tới, nó sinh ra là từ trước tới, cái khắc nó là tặc, cái nó khắc là
vi, cùng một loại gọi là chính.
Thận thủy
Tặc tà
Tỳ thổ
Trước
Thực tà
Tâm hỏa
Chính tà
Can mộc
Sau
Hư tà
Phế kim
Vi tà
