Y NGHIỆP THẦN CHƯƠNG
Việc làm thuốc có quan hệ đến tính mạng con người. Nhưng
đời người làm thuốc thường cho là dễ, mà tôi làm thuốc lại tự cho
là rất khó. Vì sao vậy? Người đời luận chứng bệnh chỉ mò mẫm
chứng ngọn mà thôi. Còn lý do vì đâu mà sinh ra chứng ấy thì
không chịu tìm tra các phương thư, chỉ chấp nhất dựa vào những
phương cố định. Còn có khi dùng phương đó cũng không có
nghiên cứu kỹ càng. Nên gặp chứng nhẹ may mà chữa trúng thì tự
cho là thần thánh, gặp phải chứng hư không may mà chữa lầm
cho người ta rồi đổ cho số mệnh, đều là những hạng người có lòng
vụ lợi chỉ đem tai hại cho người. Nên không lạ gì họ cho nghề làm
thuốc là dễ. Tôi thì không như thế, trước thì sợ cho thân mình bị
bọn lang băm làm hại. Mới quyết chí học thuốc, rộng tìm những
sách vở đời trước góp thêm ý kiến của mình vào xếp lại thành
sách.
Muốn học về kinh lạc thì thấy rõ ở tập Trị yếu. Muốn học về
mạch quyết thì rõ ở tập Quan miện. Song lẽ mọi bệnh đều bắt đầu
từ Thương hàn thì cũng có tóm tắt ở tập Đại thành. Các chứng
nguy hiểm không gì bằng bệnh đậu mùa thì có ở tập Mộng trung
giác đậu. Thuốc chữa cho trẻ em là rất khó thì có ở tập Ấu Ấu, nói
rõ về cách xét nghiệm và xem sắc của tiểu nhi. Còn như môn thai
sản đã sẵn có bài Bảo sản ca quát của Phùng Thị đem thêm bớt
mà dùng, đây không cần nhắc lại. Tất cả những loại này, nghiên
cứu kỹ càng, suy nghĩ ráo riết, hết sức tìm ý nghĩa sâu xa của Hiên
Kỳ, mười phần mới được một. Tôi từ 30 đến 40 tuổi mới biết làm
thuốc, từ 40 đến 50 tuổi mới ít lầm, từ 50 đến 60-70 tuổi mới khỏi
lầm. Có khi gặp phải những bệnh không chữa được đều nói rõ
trước với người ta mới khỏi hối hận về sau. Thuốc khó như thế mà
mình biết được thuốc là khó. Nên tôi nói làm thuốc rất khó không
phải không có bằng chứng. Huống chi tôi tuy làm thuốc mà không
muồn chữa cho mọi người, vì sợ chữa nhiều thời sai lầm nhiều, sai
lầm nhiều thì thất đức nhiều, chẳng hóa ra làm phúc mà xúc lấy
vạ. Cho nên tôi không phô trương tủ thuốc, không bầy đặt dao
cầu, khi bước chân ra rất thận trọng, khi bốc thuốc không bừa bãi.
Riêng đối với họ hàng, làng xóm và học trò vì nghĩa tình bất đắc dĩ
không thể chối từ được thì không cứ người lớn trẻ con, hoặc cho
thuốc hoặc cho đơn, tiền thuốc muốn trả nhiều ít thế nào cũng
được. Đó là sự học thuốc của tôi cắt chữa cho thân mình, cho nhà
mình chứ không phải làm thầy thuốc để sinh sống, để vụ lợi. Song
nghĩ rằng biết thuốc đã là khó, mà khi đã thâu tóm được những
chỗ khó ấy có phải chỉ để riêng cho mình thôi ư? Vì vậy tôi trình
bày những chỗ tôi thu lượm được để làm bài huấn.