Có người hỏi: tôi chữa bệnh thường dùng các vị thuốc
khí huyết sơ sài một vài thang, có bệnh khỏi ngay, có bệnh
bớt chậm, rồi liền cho uống các bài Lục, Bát vị mà bênh
nặng lập tức lành ngay, thế thì người ta bị bệnh đều do thủy
hỏa hư cả ư?
Tôi trả lời: Trong Nội kinh nói: “Trăm bệnh cảm vào, vốn
do hư mà dẫn đến”. Lại nói: “Trăm bệnh hư tổn, cuối cùng
đến thận”. Lại nói: “Bệnh mới thì nên phân ra nội thương
hay ngoại cảm, bệnh lâu thì đều quy về hư cả”. Lại nói:
“Phép chữa trăm bệnh rút cục căn bản cũng như chữa một
bệnh”, còn nói: “Biết được cốt yếu, một lời là đủ rõ hết”. Tôi
kinh nghiệm chữa bệnh đã lâu, biết rằng sự thần diệu của cổ
phương không bài nào bằng các bài Lục, Bát vị, thật là thuốc
thánh để bảo vệ sinh mạng, nếu mà hiểu sâu được ý nghĩa,
gặp từng loại mà suy rộng ra thì càng dùng càng thấy hay
lạ, đem chữa bệnh nào mà chẳng được.
Dùng để trục tà thì nó bổ chân thủy mà ra được mồ hôi.
Dùng để tiêu đờm thì nó tan được chất hủ bại mà vận
hóa mạnh lên.
Dùng để khu phong thì nó sinh ra huyết mà phong tự
hết.
Dùng để tán hàn thì nó bổ chân hỏa mà tiêu âm tà.
Dùng để thanh thử thì nó thu nạp được khí về nguồn
gốc.
Dùng để trừ thấp thì nó dẹp được hết thủy tà.
Chữa trẻ con thuần dương thì nó sinh thêm thiên quý
để cứu bệnh không có âm.
Chữa bệnh kinh huyết thì nó bổ cho chân thủy để tưới
nhuần vào chỗ huyết khô huyết bế.
Uống lúc có mang thì nó giữ vững bào thai.
Uống sau khi đẻ thì nó bồi dưỡng thêm tinh huyết; các
chứng phong, lao, cổ, cách uống bài này cũng cứu vãn lại
được, huống hồ các loại rôm sẩy nhỏ nhặt thì nó chữa có
khó gì. Điều chủ yếu là cách dùng nó như thế nào đó là một
vấn đề. Tôi chữa bệnh hoặc dùng cả nguyên phương mà
phân lạng giảm bớt đi, hoặc chỉ dùng một vài vị hoặc 3 – 4
vị, hoặc kèm cả thuốc công, thuốc bổ 13 – 14 vị, bởi vì tùy
bệnh mà đặt phương thuốc, điều cốt yếu nhất là khí vị phải
hợp nhau mới có thể xếp thành một tễ. Tôi thường hiểu ý
rằng có Thục địa thì có thể mạnh được chân thủy, có các vị
Quế, Phụ thì có thể bổ được chân hỏa, thế là diệu pháp để
bổ âm dương đầy đủ rồi. Còn các vị tá sứ nên nhiều hay nên
ít chỉ là dùng kèm theo mà thôi. Lời biện bạch như vậy tuy
đã bàn chép ở trong sách nhưng khó tỏ cho cùng ý, khó nói
cho cạn lời, nên mới biên tập những lời bàn về phương
thang của các bậc hiền triết, phàm bài nào có quan hệ đến
công dụng chữa bệnh về thủy hỏa tập thành một quyển
nhan đề là “Huyền tẫn phát vi”, nghĩa là nói rõ cái bí ẩn
của âm dương thủy hỏa. Mong rằng những người có chí về Y
đạo lưu tâm suy nghĩ, xem rộng đến nguồn gốc, thì phép
chữa tự mình đề ra, phương thuốc tự mình đặt ra. Cho nên
nói: sách thánh hiền nên đọc, phương của thánh hiền nên
bắt trước, thì còn lo gì ý khó suy cùng, lời khó nói hết nữa
đâu.
LÊ HỮU TRÁC
Biệt hiệu HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG