Tiết Ta thư 14
濕氣盛五瀉成 Thấp khí thịnh, ngũ tả thành (thấp khí mà thịnh, thành ra 5 chứng tả).
Sách có nói: nếu người ta nhiều thấp khí, thì hay sanh ra chứng tiết tả.
冒苓散厥功宏Vi-linh tán, Quyết công hoành (thang vi-linh tán, công dụng được nhiều)
Thang vị-linh tán làm cho ấm tỳ, bình-vị, lợi thủy là phương thuốc cần yếu trị về bệnh tiết tả.
濕而熱連本程 Tháp nhi nhiệt, liên cầm trình. (thấp mà nhiệt uống thêm vị liên cầm).
Thang vị-linh tán gia hoàng-cầm hoàng-liên, nếu nhiệt lắm bỏ quế-chi gia càn-cát.
濕而冷萸附行 Thấp nhi lãnh, giu phụ hành (thấp mà lạnh, uống thêm vì giu phụ)
Thang vị-linh tán gia thên những vị ngô-thù giu, phụ- tử, bụng đau thì gia vị mộc-hương.
濕挾積曲查迎 Thấp hiệp tích, khúc tra nghinh (thấp mà ăn bị tích thì thêm vị khúc tra)
Ăn mà bị tích thì gia vị sơn-tra, thần khúc, nếu uống rượu bị tích thì gia vị cát căn.
虚兼濕參附苓 Hư kiêm thấp, sâm phụ linh (hư mà lại thấp, gia thêm vị sâm, phụ)
Hư mà lại thấp cũng uống thang vị-linh tán gia thêm vị nhân sâm, phụ tử.
脾腎瀉近天明 Tỳ thận tả, cận thiên minh (Tỳ thận hư, hay đi tả về lúc gần sáng)
Từ canh 5 trở đi mà đi tả, thế là thận hư, đi tả có đúng kỳ bởi tỳ chủ tín, thế là tỳ hư, cho nên gọi là tỳ thận tả khó trị.
四神服勿紛更Tứ-thần phục, vật phân canh (uống thang tứ thần, đừng nên dời đổi)
Tứ thần hoàn gia những vị bạch truật nhân sâm càn- khương phụ tử phục-linh túc-sác làm hoàn, uống lầu mới thấy công hiệu.
恆法外內經精 Hằng pháp ngoại, nội kinh tỉnh (Ngoài những phương đó, duy có bộ Nội kinh là tinh- tường)
Chiếu theo những phương pháp đó mà trị không hết, thì nên cầu ở trong bộ nội kinh tinh tưởng hơn.
腸臟說得其情 Trường-tạng thuyết, đắc-kỳ tình (Thuyết về trường và tạng, giải rõ tình trạng)
Ông Trương-Thạch-Ngoan giải rõ tình nghĩa trường nóng tạng hàn và trường hàn tạng nóng ở trong bộ Nội kinh.
瀉心類特丁寧 Tả tâm loại, đặc đinh ninh (Những loại như thang tả tâm thật là cặn kẽ)
Ông Trương-Thạch-Ngoan mượn những loại như thang tả-tâm đề trị về bệnh tả rất hợp với ý chí ở trong bộ nội kình, có chép rồ ở mục y học tòng-chúng.
NHỮNG PHƯỢNG THUỐC TRỊ VỀ BỆNH TIẾT-TẢ
Phương vị linh tán coi trong mục trướng mẫn.
Tứ thần hoàn trị về chứng tỳ thận hư hàn, thường đi tả về lúc canh 5.
補骨脂 Bố cốt chỉ sao rượu
4 lạng
肉豆扣 Nhục đậu khấu bỏ dầu
2 lạng
五味 Ngũ-vị sao
2 lạng
Evodia Ngô-thù-du
2 lạng
Dùng táo đỏ
5 lạng
Gừng sống
5 lạng
bỏ chung đem nấu cho nhử rồi bỏ gừng và vỏ hột táo đi rồi hòa với các vị trên tán nhỏ làm hoàn, mỗi hoàn lớn 5 phân, trước khi đi ngủ uống 3 chỉ với đầu canh 5 uống ba chỉ với nước gạo rang nấu, gia thêm vị bạch truật, phụ-tử, túc-sác, nhân sâm càng tốt.
Sanh-khương-tả-tâm thang, Hoàng-liên thang, cam-thảo tả tâm thang, Bán hạ tả tâm thang, càn-khương hoàng-cầm hoàng-liên nhân sâm thang, Hậu phác sanh-khương bán hạ cam-thảo nhân sâm thang. Sáu thang này đều chua ở mục thương hàn luận độc.
Xét ra những phương thuốc trên đây cùng với một tiết trong Nội-kinh trúng nhiệt tiêu đán thì tiện hàn, thuộc về hàn thì tiện nhiệt cứ so sánh với mạch chứng rồi lựa chọn mà dùng rất nghiệm, bộ y-thông của ông Trương- Thạch-Ngoan chép rất rõ ràng. Tôi mới hiều ra một phương có ý tả tâm, trên có thê tiêu bĩ, dưới có thê chỉ tá, trường nhiệt vị hàn có thể chia ra mà trị được hết, không có phương nào khác, tức là phương Ô-mai-hoàn ở trong mục quyết-âm bệnh thương hàn, càng dùng càng thấy hiệu – nghiệm.