THƯƠNG TRUẬT
•
“Thương Truật cam ôn, kiện Tỳ táo thấp,
Phát hạn khoan trung, cách khước chướng dịch”
BIỆT DANH
Sơn Giới, So7nTinh, Sơn Kế, Thiên Tinh, Thiên E
Xích Truật, Tiên Truật, Địa Quỳ.
HÌNH LOẠI
Là thứ củ loại thảo mọc hoang trong rừng núi. số nhiều năm, nhiều nơi có, so với Bạch Truật củ nó có màu xanh sạm và chất xốp. CÔNG DỤNG
Thuộc loại sơn thảo chuyên vào Tỳ để thăng dương, tán thấp, phát hạn, trừ uất.
TÁNH VỊ
Vị đắng cay, tánh ấm, khí nóng nồng, không độc.
CHỦ TRỊ
Là thuốc cần thiết để trừ thấp, phát hạn, kiện Vị, an Tỳ, có công năng trợ tiêu hóa, trị thủy thũng, khai uất, tiêu đàm, mạnh bắp thịt, trị suy nhược.
KINH NGHIỆM
Thương Truật gặp Trần Bì, Hậu Phác, Cam Thảo gọi là Bình Vị Tán, là thuốc kiện Vị, trợ tiêu hóa.
3
Trang 320
Trị được hoặc loạn, thổ tả là vì tích trệ không hóa, thì thấp trược lộn xộn, Thương Truật có thể vận hóa nên có công hiệu. Trị đàm nước và trừng hà cũng thế. Duy tánh Thương Truật ráo, nếu người tân dịch thiếu thì kỵ. Bạch Truật, Thương Truật tánh tuy gần giống nhau, nhưng Thương Truật công năng trừ thấp phát hạn mạnh hơn, không như Bạch Truật tư nhuận, có sức mạnh bồi bổ.
CẤM KỴ
Phàm bệnh thuộc âm hư huyết thiếu, tinh không đủ, trong nóng, cốt chưng, miệng khô, môi ráo, ho, thổ đàm, thổ huyết, máu cam, máu răng, đại tiện bí trệ rất kỵ. Kỵ dùng chung vói con Vọp, chim sẻ, Trái Đào, trái Lý, Tòng Thể (Thì Là), Cá Bông.
DỤNG LƯỢNG
Từ 5 phân đến 1, 2 chỉ.
PHỤ LỤC
Trên đỉnh Tà Lơn, Cao Mên có một thứ cây thuộc dòng họ gừng ngãi mọc trên đá, củ chia ra từng mắc, chính giữa là củ cái, xung quanh ra củ nhánh. Cứ mỗi năm chỉ ra có một từng, đến mùa khô thì rụng ngang cuống, năm khác lại theo đó nối ra, nên ta có thể căn cứ vào đó mà biết được củ ấy đã trải qua bao nhiêu năm. Có nhiều bụi đã sống hàng mấy chục năm, có bụi lấy lên chở cả xe bò, củ có da đỏ, còn tươi cắt ra thịt hơi trắng xanh, có chất nước. Khi phơi khô rồi cắt ra thấy có những chấm đỏ giống như Thương Truật nhưng củ to bằng ngón chân cái. Nếu khi mới lấy đem hấp chín rồi phơi khô, sấy cho khô thì ít teo nhưng vẫn còn thấy xốp, mùi vị, tánh chất, công dụng nằm khoảng giữa Bạch Truật và Thương Truật của Tàu, nhưng khí thanh tú nhiều hơn, vì đỉnh núi ấy cao hơn mặt đất bằng 1800m, cây này chỉ mọc trên đá, hứng sương tuyết mà kết củ chứ không khuất trong đất. Thổ dân thường gọi là Ngãi Bay, quả thật là một loại dị thảo, nên viết vào đây để đọc giả có dịp theo dõi.