Tánh phản nhau như nước lửa, giá than, không thể không dung nhau được nên không dùng chung.
Nhưng Trọng Cảnh có Cam Toại, Cam Thảo dùng chung. Đó gọi là dùng cái thế đánh nhau để thành
công. Người sau sức biết không đủ, tóm lại không dùng là hơn. Còn sợ nhau, điều khiển nhau, có thể
khỏi phải bàn. Cho đến kỵ nhau cũng khó mà bao gồm hết, nhưng uống Ma Hoàng, Tế Tân thì kỵ dầu
mỡ, uống mật ong và Sanh Địa thì kỵ Hành Hương, uống Sáp Vàng kỵ thịt gà. Như thế đều rất không
nên. Ở chỗ phải kỵ không phải không biết!
Tham luận: Uống Ma Hoàng, Tế Tân kỵ dầu mỡ, uống mật ong Địa Hoàng kỵ hành, uống sáp vàng kỵ
thịt gà. Đây là định tắc điều dưỡng không thể không biết! Nhưng theo tinh thần Nội Kinh mở rộng ra
bao hàm hai nghĩa:
1) Dùng thuốc như dùng binh, ăn thua tinh thần người điều động.
2) Hễ có bệnh thì bệnh thọ lãnh.
Cho nên trường hợp đàn bà có thai, sách thường nói kỵ dùng Phụ Tử và Bán Hạ. Nhưng gặp trường
hợp bệnh ác trở quá nặng, nếu không cứu được thì chết cả mẹ con. Gặp trường hợp này dù Phụ Tử với
Bán Hạ là hai vị thuốc khắc nhau mà lại còn kỵ thai, nhưng chỉ vì trong người ấy có hai yếu tố Dương
Minh khí nghịch và Mạng Môn hỏa tán, là đủ cả hai yếu tố áp dụng Phụ Tử, Bán Hạ đi chung thì thang
“Tam Sinh Ẩm” (Sinh Phụ Tử, Sinh Bán Hạ, Quãng Mộc Hương, Sanh Cương) lại là phương cứu tử
hồi sanh trong chốc lát. Nhưng nếu sức biết không đủ thì không thể dùng. Cũng như Cam Thảo, Cam
Toại là hai vị thuốc phản nhau, nhưng nếu dùng đúng trường hợp mà phân lượng lệch hẳn về một bên.
Thí dụ: Cam Thảo 10, Cam Toại 1⁄2, hay Cam Toại 10, Cam Thảo 1⁄2, gây thành thế xung khắc nhẹ mà
bệnh được giải quyết một cách bình an vô sự. Nhưng nếu sức biết không đủ cũng không thể dùng. Cho
nên tôi nói dùng thuốc như dùng binh. Nếu không biết rõ tánh nết từng vị thuốc mà cố chấp đóng cứng
vào khắc kỵ thì cũng chỉ là một thứ bệnh hậu mà thôi. Thí dụ: những trường hợp thường sẩy thai 2-3
tháng bởi mắc phải chứng máu đông đặc không truyền sang bào thai được, mà khư khư nào Đỗ Trọng
dưỡng thai, Đào Nhơn, Đơn Bì, Ngưu Tất, Thủy Điệt, Càn Tất đều là những thứ thuốc phá thai thì thai
dù được cố giữ, vẫn cứ tiếp tục sẩy. Đây là điều mà tục y thường làm, người thông đạt không thể không
biết! Kìa, ta hãy xem truyện Hán Sở tranh hùng, Hàn Tín dùng trận Bối Thủy; Tam Quốc Chí Quan
Công dùng trận Hoa Dung Đạo; cũng như Điêu Thuyền dùng hai sức mạnh khác nhau của Đổng Trác và
Lữ Bố để ổn định triều đình. Như thế há không phải y dược với binh bị cùng một lý suốt đó sao! Cho
nên tôi nói lương tướng với thần y cùng một gan ruột là vậy!