VỀ DÙNG THUỐC, KHÍ DƯỢC HUYẾT DƯỢC
NƯƠNG NHAU MỚI CÓ THỂ THÀNH CÔNG
Phương Thư nói: Khí dược có công năng sinh huyết. Đó
là theo lẽ âm dương mà nói; Vì dương có sinh ra thì âm mới
lớn mạnh, chứ không phải bảo là dùng tất cả các loại khí
dược đều có thể sinh ra huyết được đâu. Như chứng huyết
thoát, chủ trương dùng huyết dược mà lại dùng Độc sâm
thang, hình như cho rằng khí dược có khả năng sinh ra
huyết. Nhưng xét kỹ thì khi băng huyết mà thần sắc vẫn tươi
tốt thì không dùng được Phụ tử, vì nó là loại thuốc cứu thoát
hồi dương, mà chỉ dùng Độc Sâm thang vì Nhân sâm tuy là
khí dược, nhưng cái chất nhuận trạch của nó rất đậm đà,
nên mới có thể bổ dương kiêm cả bổ âm. Vả lại nhân vì
huyết thoát mà vong âm, thì các vị Truật khô ráo, Phụ mãnh
liệt không thể dùng được trong khi cần phải tĩnh dưỡng. Cho
nên dùng Nhân sâm mới được cả hai mặt. Như bài Bổ huyết
thang có Hoàng kỳ 1 lạng, Đương quy 2 đồng cân, nếu cho
rằng chuyên dùng khí dược mới có công năng sinh huyết, thì
sao không mượn Nhân sâm để bổ dương ích âm, dùng Bạch
truật để bổ vị sinh huyết, mà lại chỉ dùng một vị Hoàng kỳ là
thuốc cần thiết để bổ Vệ khí, lúc nào nó cũng có chất mềm
nhuyễn như bông, có thể sinh huyết và tả âm hỏa.
Vả lại, bài Bổ huyết là để chữa chứng lao thương, huyết
hư phát sốt, vì Hoàng kỳ bổ vệ khí mà kiêm sinh huyết, cho
nên có thể vào một đội với các vị huyết dược.
Một đường vì trung khí thoát ra mà dùng Sâm; một
đường vì vệ khí hư mà dùng Kỳ, lấy chứng theo phương,
dùng thuốc chữa khí nhưng vẫn chiếu cố đến huyết. Cho
nên bảo rằng bổ dương sinh âm cũng được mà bảo rằng bổ
huyết ích khí cũng được. Cốt sao cho khí huyết nương nhau
mới có thể thành công. Đó là cách lập phương của cổ nhân,
thần diệu vô cùng, trong dương có âm trong âm có dương,
đâu có thể một mực cho rằng khí dược là có công năng sinh
huyết mà không tìm ra nguyên nhân, không biết nguyên
chủ vào đâu mà dùng bừa bãi được hay sao?