Tiểu dẫn
Chợt có khách đến chơi nhà, thấy trên án thư có một
cuốn sách tôi mới soạn, khách đọc qua mấy lượt rồi bỗng
nhiên hỏi rằng: “Trời xanh cao rộng kia có thể đặt tên được
chăng? Quy củ khéo léo ấy có thể bàn bạc được chăng?”.
Tôi hiểu ngay khách có ý cho tôi viết tập sách này là
quá sức. Tôi đáp: Kinh thư nói: Khí trời vận hành là có then
chốt của nó, mà mưa, tạnh, nắng, rét phải nhờ vào trình tự
bốn mùa, cũng như người thợ khéo dùng gỗ tốt thì đường
ngang đường dọc, hình vuông, hình tròn tất phải theo mực
thước quy định. Hoàng đế, Kỳ Bá là bậc hiền thánh ngày xưa
chẳng qua cũng chỉ thấy rõ mọi lẽ Âm Dương thịnh suy, tà
chính, hư thực, thắng phụ, sinh khắc mà thôi. Ngoài ra
không có bàn gì khác.
Trình tự của sự vật là từ thô sơ đến tinh xảo, văn minh
theo thời mà tiến dần. Ví như thiếu hụt không đều là do sự
kỳ diệu của trời, nhưng không có người cũng không thành
trời và không đi đến kết quả trọn vẹn được. Vì vậy phải có
người để bồi đắp cho chỗ thiếu sót của tạo hóa.
Cho nên từ Thương Hiệt đến các vị Lưu, Trương, Chu,
Lý, Vương Thái Bộc, Tiết Lập Trai, Phùng Thị kế tiếp nhau ra
đời, suy luận biên chép ra mới cho rằng bẩm khí con người
xưa và nay không giống nhau, tính tình cũng nhau. Vì thế
không thể lập ra phương thuốc mới để chữa cho con người
đời nay.
Trong các sách đó khảo cứu sâu sắc, bình luận phán
đoán rõ ràng, lý thuyết tinh diệu đó rất cốt yếu, rất huyền bí
từ hình đến thể, có cương có mục, bao quát mà không thiếu
sót gì, lấy một lẽ, suốt muôn lẽ, công bố cùng thiên hạ, làm
cho mọi người cũng hưởng ngũ phúc [39] mà được sống lâu.
Cái linh thuật cứu người ấy thật là linh hoạt không còn giấu
diếm gì.
Đã nói không có chỗ thiếu sót, thì còn dám đâu lập dị
để còn đưa ra thuyết này thuyết nọ nữa? – Tôi chỉ nói rằng:
cái hoạt pháp để chữa bệnh cho người chẳng qua lấy thủy
hỏa làm căn bản, khí huyết làm công dụng, lấy thuốc cam
ôn nhu nhuận để bổ chứng hư, lấy thuốc thanh lương hương
táo để chữa chứng thực. Nhưng đó chỉ là cương lĩnh mà thôi,
còn như bệnh tình phức tạp không thể một lời mà hình dung
hết được. Huống chi khi lập thành chương, thành sách, sắp
xếp lại những trật tự, há chẳng có đôi chỗ chưa hoàn chỉnh
sao? Hoặc người đời sau nhận thức chưa đúng, hiểu sai
nghĩa lý, đến lúc lâm sàng chữa bệnh gặp phải biến chứng
thì hồ đồ bối rối ngay, rồi tự ý gia giảm, công bổ lẫn lộn, rút
cục gánh lấy cái trách nhiệm làm chết người. Như thế thì
những kẻ có hiểu biết có thể không bận lòng được chăng?
Tôi là người học Nho, quyết chí theo nghề Y, đọc sách
phương thư thì ghi nghĩa lý lại trong lòng, tất cả cái gì là di
sản quý báu của người xưa để lại, đều suy nghĩ kỹ càng, tìm
tòi cho ra chân lý, cốt sao cho y lý sáng tỏ đến nơi đến chốn
mới thôi. Cho nên tôi không xấu hổ về sự kém kỏi của mình,
đối với luận thuyết của các bậc tiền bối thấy chỗ nào chưa
hiểu hết thì đọc, đọc đi đọc lại nhiều lần và ghi chép lại; đối
với sự thêm bớt của các hậu hiền có chỗ nào chưa hợp lý
cũng phân tích mà khảo chính, mong làm sáng tỏ thêm
những chỗ văn chưa sáng nghĩa, làm đầy đủ thêm những
chỗ lý luận trước chưa đầy đủ. Cũng như Tăng Tử làm việc
tập hợp tài liệu rồi sắp xếp cho có manh mối, Văn Công kế
tục sự biên soạn sách Xuân Thu. Sách này của tôi chỉ là một
hai phần trong trăm phần ngàn tự lấy đó mà sử dụng. Còn
như thói đánh trống qua cửa nhà sấm, múa rìu qua mắt thợ
thì nói làm gì. Ông lấy sự thành thực để công kích, thật ông
rất yêu tôi, chính đó là sự ức chế lòng kiêu ngạo, để thành
sự tốt lành cho tôi. Tôi cũng nói thêm rằng: “thà mắc tội với
tiền bối chứ không phụ cái sơ học của mình”. Tôi nói đến
đây, khách làm thinh không nói nữa, chỉ ầm ừ “đúng, đúng”.
Vậy ghi lại làm lời dẫn.