Sán Khí thứ 19
疝任病歸厥陰 Sán nhậm bệnh, qui quyết- âm (Sán là nhâm bệnh, trị ở quyết-âm)
Kinh nói rằng : Nhâm-mạch làm bệnh, ngoài kết bầy thứ Sán, con gái có chứng đới hạ hà-tụ. Ông Đan-Khê chuyên trị ở quyết-âm lấy ý là gan chủ về gân.
寒筋水氣血 Hàn-cân thủy, khí huyết tầm (Hàn-Sán, Cân-Sán, Thủy-sán và khí-sán, Huyệt-sán)
狐出入癲頑麻 Hồ xuất nhập, đồi ngoan ma. (Hồ thì ra vào, đồi thì tê tê)
Hồ sán là khi nằm thì lặn vào trong bụng, khi đứng thì nồi ra ngoài bụng; Đồi sán thì lớn như thăng đấu tê tê không biết đau.
喘治氣景岳箴 Xuyền trị khí, Cánh-Nhạc châm (Chuyên trị về khí, phép của Ông Cảnh-Nhạc)
Ông Cảnh-Nhạc nói rằng: Sán mà gọi là khí là bởi bệnh ở khí vậy, Lạnh có khí lạnh, nóng có khí nóng, thấp có khí thấp, nghịch có khí nghịch, hết thầy phải dùng khí dược.
五苓散加減斟 Ngũ-linh tán, gia giam châm (Phương Ngũ-linh tán, liệu mà thêm bớt)
Biệt lục lấy phương này gia Xuyên-luyện-tử, Mộc- thông. Quất hạch, Mộc hương để thông trị các chứng Sán.
茴香料著醫林 Hoi-hương liệu, trứ Y-lâm (Phương thuốc Hồi hương, nổi tiếng trong rừng thuốc)
Phương Tara-tang Hồi hương hoàn trị chứng Sán, dẫu lâu tới ba mươi năm, lớn bằng cái đấu cái nồi cũng đều tan hết.
痛不已須洗淋 Thống bất dĩ, tu tầy lâm (Đau nhức không hết, nên dùng thuốc rửa)
Âm thũng lớn đau nhức thì dùng phương Thiên-kim- dực mà rửa hay như thần (Hùng-hoang tán 1 lạng; Phàn-thạch 2 lạng; Cam-thảo 1 thước. Đồ 1 gáo nước sắc còn 2thăng đem rửa.
NHỮNG PHƯƠNG THUỐC VỀ CHỨNG SÁN-KHÍ
Ngũ-linh tán: (của Đức Trọng-Cảnh)
Phương này trị về chứng Thái dương: mình nóng, miệng khát tiều tiện ít. Nay biến phân lạng mượn đề trị về bệnh Sán – khí.
Polyporus
Trư-linh
2ch
Alisma
Trạch-tả
2ch
Poria
Phục-linh
2ch
quế
Nhục-quế
1.ch
Atractylodes
Bạch truật
4ch
Gia Mộc-thông, Xuyên luyện tử mỗi vị
1,5ch
lõi cam
Quất-hạch
3ch
thân gỗ
Mộc-hương
1ch
Đổ 3 chén nước sắc còn 8 phân uống nóng.
Tam-tầng Hồi-hương hoàn:
(Trị hết thầy bệnh Sán-khí hay như thần).
大茴香 Đại-hồi-hương
5ch
hòa với muối 5 chỉ sao
川練子 Xuyên-luyện tử
1 lạng
tuyến thượng thận
Sa-sâm
1 lạng
thân gỗ
Mộc-hương
1 lạng
Cùng tán nhỏ lấy hồ hoàn, mỗi hoàn bằng hột bắp lớn mỗi lần uống 3 chi với rượu hay nước muối. Uống lúc bụng đói, uống hết lại tiếp luôn liều thứ hai theo phương trước gia Tất-bát 1 lạng, Tân-lang 5 chỉ cũng làm hoàn và phép uống như trước. Nếu chưa khỏi lại uống liều thứ ba, lại theo phương thứ hai gia thêm Phục linh 4 lạng, Phủ-tữ-bào 1 lạng cũng làm hoàn và phép uống như trước, dẫu bệnh lâu tới ba mươi năm, trong bụng lớn bằng chén, cái đầu cũng tiêu tan hết, thật là thần hiệu không thể tưởng tượng được.
Thiên-kim đực tầy phương:
(Trị đàn ông âm thúng bằng cái đầu, trong ống đái đau nhức).
thạch thật
Hùng-hoàng tán nhỏ
| lạng
alumit
Phàn-thạch
2 lạng
Cam-thảo
7ch
Đồ 5 chén nước sắc còn 2 chén rưới,