Rễ cây lấy nhựa sống đi lên, nên tánh thường bốc lên. Hột sẽ rơi xuống dưới nên tánh thường đi
xuống.
Thân thường ở khoảng giữa, có thể lên có thể xuống nên tánh hòa. Cành lá ở bốn phía, chủ tuyên phát
nên tán; nhưng tánh của mỗi vị thuốc, hoặc trọng ở gốc rễ, hoặc trọng ở trái, hoặc thiên trọng ở thân, ở
lá đều nhắm vào chỗ thiên trọng của tánh, để lấy để lấy công năng chuyên trường mà làm thuốc, chớ
không thể bàn luận khơi khơi suông mà được.
Tham luận: Luận giả đã nói trong thảo mộc mặc dù rễ đi lên, trái hột đi xuống, thân hòa, cành lá tứ tán,
đó chỉ mới là thông lệ. Ngoài ra còn cần phải quan sát khía cạnh thiên trọng bao hàm cả hình sắc, khí
vị, tánh chất, thì mới định được chớ không thể nói phiếm bàn suông. Vậy ta thử cử lên một thí dụ: Sài
Hồ, Ngưu Tất đều đồng là loại rễ mà Sài Hồ thì thăng, Ngưu Tất thì giáng. Liên Kiều, Chi Tử đều
đồng là trái, mà Liên Kiều thanh thăng, Chi tử thanh giáng. Lá Kinh Giới, lá Tử Tô đều đồng là lá mà
lá Kinh Giới thì thăng tán, còn lá Tử Tô thì giáng tán. Như thế đủ thấy phải tìm đến chỗ thiên trọng
mới có thể quyết định tánh nó được!
Dùng thuốc là dùng năng lượng của món thuốc. Nhà Phật nói: “Tất cả đều có sự sống, không riêng
động vật. Cát đá có sự sống của cát đá, cây cối có sự sống của cây cối, động vật có sự sống của động
vật”. Cho nên rễ xuống sâu là mang theo ý đi xuống, cành tủa ra bốn phía là ý ly tâm tứ tán, trái hột là
ý gieo giống để nòi. Trong vật chất không hề có một chiều, trong đi xuống có hàm chứa ý đi lên, trong
đi lên có hàm chứa ý đi xuống, trong rơi xuống có ý nảy mầm. Đó là thế quân bình của vạn vật. Nếu ta
bày trừ thủ tiêu hẳn một thế để chỉ còn giữ lại một thế thôi. Như cách phân tích của khoa học đã làm
ngày nay, đối với người xưa chỉ có một đôi trường hợp cần dùng, nếu lấy đó làm thường tức là vô ý
thức chuốc lấy tai họa đổ vỡ, chỉ cần khám phá thế thiên trọng của nó mà áp dụng thì mới vẹn toàn. Thí
dụ: trong động vật, tâm con bò cạp tạo ra nọc độc co giựt, rồi cũng tâm sợ co giựt mà tạo ra chất đối
lập. Cho nên khi trị bệnh phong giựt người ta phải trừ bỏ phần nọc giựt, khi trị bại xụi người ta cũng
có thể chỉ lấy chất nọc giựt mà dùng. Nhưng muốn chữa được bệnh bại xụi mà không nguy hiểm thì
người ta dùng nguyên con bọ cạp. Như thế nghĩa là sao? Là trong trời đất này không hề có một vật chỉ
có một mặt. Nếu chủ trương trừ hẳn một mặt, để lại một mặt là đi vào tự tử. Thầy thuốc không thể
không biết!