Lý chỉ một suốt, mà bệnh hoặc đa đoan, làm sao có thể trình bày từ chút. Nay ông cứ hỏi mãi, bất
đắc dĩ xin nêu đại lược như sau:
Có thể tuân theo phép của Đơn Khê mà phân huyết, khí, đàm, uất, bốn môn để nêu bao quát. Nhưng hai
chữ huyết khí ở quyển đầu tôi đã luận rõ, nên đây không muốn bàn thêm.
Tham luận: Bốn môn huyết khí đàm uất có phải là riêng của Đơn Khê bày ra, hay vốn nó lý ưng phải
như thế?! Kìa, ta hãy xem tất cả các bệnh nội thương có hiện tướng ra ngoài, tại sao càng dời lên đầu
chừng nào càng khó chữa chừng ấy! Tại sao cũng thời là bệnh bướu cổ mà hoặc đóng ngay chính giữa
hoặc lệch bên trái, lệch bên phải, hoặc đóng dưới thấp sát xương gánh, hoặc đóng sát trên xương quai
hàm, hoặc bằng chất mỡ, hoặc lớn Tuyến Giáp Trạng, hoặc bằng chất sớ dai, hoặc phập phều có nước
nhờn, chẳng ai giống ai cả?
Tây y nói tại có bệnh bướu cổ nên làm ra tánh nóng, trái tim lớn, con mắt lộ, chớ mấy ai ngờ bởi tâm
tư uất kết nóng nảy mà làm ra trái tim lớn, cổ phình, con mắt lộ. Té ra bệnh thì cái chân ở dưới, đầu ở
trên, còn thầy thuốc hiểu thì chân trở lên đầu trở xuống!
Tại sao có những nữ tu sĩ Phật giáo, bệnh bướu cổ rất nặng mà họ chỉ thực hành phép niệm Phật lại
khỏi hẳn! Có phải Phật, Bồ Tát suốt ngày đêm túc trực lo sửa chữa cho họ được lành mạnh không?
Nếu quả có như thế mà chúng ta không bảo nhau cùng thực hành phép ấy để được Phật, Bồ Tát hộ độ
thì ta dại dột quá chừng! Nhưng nếu ta không dám tin như thế mà xua hết vào xó mê tin, không chịu
khám phá xem thử lý tại sao mà có ra như thế thì chúng ta cũng thật là phàm phu tục tử! Tại sao nhà
Phật dám nói: tâm mê là nguồn cuội của tất cả bệnh tật?! Thế mới biết: huyết khí đàm uất chỉ là hiện
tượng biểu lộ thành hình bên ngoài, có người biết được. Còn tất cả thất tình tham sân si xuất phát từ
cái Tôi mới là nguồn cội của bốn môn huyết khí đàm uất vậy. Thế mới biết áp dụng các món thuốc để
đối trị huyết khí đàm uất thì mới chỉ là làm việc đem vật vô tình mà chuyển bệnh hữu tình, nên có lúc
phí công thì nhiều, mà còn thất bại nữa là khác! Thế mới biết: thuốc có vật dược, có pháp dược, có
tâm lý, vật lý, sinh lý khác nhau. Và kẻ nào cuồng tín mê muội theo vật chất, hay cuồng tín mê muội
theo huyền hoặc đều là những kẻ bệnh hoạn, nào có biết gì là sự thật!