Thổ tả chuyển cân (hay còn gọi là bệnh thượng thổ hạ tả), là để nói lên cái tình trạng “miệng thì nôn mà trôn thì tháo”, tay chân co rút, gân cốt máy động râ’t là nguy kịch của người bệnh). Bệnh này cổ nhân đặt tên mà gọi là bệnh “Hoắc loạn”.
Thời nhà Tống, các quan ngự y đã từng lập ra các phương thang mà viết thành sách, gọi là “Cục phương”. Trong đó có bài “Hoắc hương chính khí tán” chuyên dùng để chữa bệnh Hoắc loạn này rất là thần diệu, thật không xấu hổ với danh hiệu là các quanlhái y.
Tới đời tôi, vào năm đầu tiên của niên hiệu Đạo Quang (Tức vào khoảng năm 1821 dương lịch) nằm Tân tỵ, bệnh ôn dịch bắt đầu hoành hành ghê gớm, trong đó có bệnh thổ tả “chuyển cân lan tràn khắp mấy tỉnh. Ở kinh đô thì bệnh lại càng ác liệt hơn. Người mắc bệnh quá nhiều, những nhà nghèo không có tiền chôn cât, nhà nước phải xuât tiền trong kho ra trợ câp mà lấy tiền mua áo quan mai táng người thân. Chỉ trong khoảng hơn một tháng trời mà nhà nước phí tổn tới mây chục vạn quan tiền.
Trong cơn đại dịch đó, khi chữa bệnh, có thầy thuốc dùng “Sâm truật khương phụ thang” mà thấy có kết qủa, thì nói đó là do âm hàn mà gây nên bệnh.
Có người thì lại dùng tới các vị như Hoàng cầm, Hoàng liên, Tri mẫu, Hoàng bá mà thu được công hiệu, thì cho đó là do hỏa độc mà gây nên bệnh.
Tôi thì lại nói rằng chẳng phải như vậy. Tất cả ưẻ già trai gái đều mắc cùng một loại bệnh, đó là bệnh ôn độc.
Có người lại hỏi tôi:
- Nếu đã cùng tà -một bệnh ôn độc thì Quế và Phụ tử rất nóng mà Hoàng cầm, Hoàng liên thì lại mát, nhưng đều thấy khỏi bệnh thì là cổ làm sao?
Tôi trả lời rằng:
*- – Dùng Hoàng cầm, Hoàng liên mà chữa khỏi được bệnh là
khi bệnh mđi mắc, thể lực người bệnh còn cường ưáng mà cái thế của bệnh ôn độc đang mạnh. Dùng Phụ tử, Can khương mà chữa khỏi được bệnh là vào lúc thế bệnh đã lui, trong khi người bệnh cònjđang yếu đuối suy nhược.
Lại có người hỏi:
- Nhưng lại có trường hợp cho uống Hoàng cầm, Hoàng liên và Can khương, Phụ tử đều không khỏi, mà rốt cuộc lại còn năng thêm, như vậy là cớ tại sao?
Tôi trả lời rằng:
- Hãy thử quan sát những người dùng châm thích mà khỏi, khi chảy máu thì thấy toàn máu tím đen, đó chẳng phải là do cái hỏa của ôn độc thiêu đốt mà thành ư? Ôn độc từ mũi mà vào khí quản, lại từ khí quản mà thông vào huyết quản, làm cho khí huyết ngưng kết mà ủng tắc ở Tân môn, khiến cho nước ở Tân môn không chảy ra được cho nên gây ra bệnh thượng thổ hạ tả. Khi mới mắc bệnh, dùng châm thích để châm vào huyết quản ở vùng cánh tay, ở ngay chỗ khuỷu tay cho cái máu tím đen đó chảy ra ngoài, cái độc đó sẽ theo máu chảy ra là bệnh khỏi.
Người đó lại hỏi tiếp:
- Vậy thì phải châm vào những huyệt gì? Xin ông trả lời cho tôi được rõ.
Tôi trả lời:
– Đó là huyệt Xích trạch. Khí quản chu lưu thông suốt khắp cả cơ thể con người. Bên phải và bên trái của huyệt Xích trạch CÓ khoảng 4-5 huyết quản, khi châm vào đều có thể chảy máu, đều có thể khỏi bệnh. Hoặc có thể châm vào bên trên và bên dưới của huyệt Xích trạch cũng được. Nói tóm lại, nếu dùng châm (hích mà khỏi được bệnh thì đều do phong, do hỏa, đều là những chứng bệnh do khí hữu dư. Nếu là những chứng bât túc thì càng châm càng nặng thêm, điều này các nhà châm cứu kiêng kỵ mà không dám nói ra. Trong lúc bệnh tình vội vàng khẩn câp, dùng châm cứu rất giản tiện mà lại nhanh chóng. Một mặt dùng châm thích, một mặt thì dùng các loại thuốc giải độc hoạt huyết để điều tộ.
Nếu thầy thuốc biết chữa bằng cách: Một mặt giải độc, một mặt hoạt huyết, thì tôi chưa từng thây có bệnh nào là bệnh chữa mà lại không khỏi
Nhưng bệnh này phát ra rất nhanh, vì thế làm tển thương nguyên khí vô cùng lợi hại, chỉ trong nửa ngày là có thể làm thương tổn đến sinh mạng của con người.
Nếu đã bị thổ tả 1-2 giờ đồng hồ hóặc đã nửa ngày mà thấy chân co rút thì đó là do dưới chân thiếu khí. Nếu thấy hiện tượng» cánh tay co rút thì đó là do ưên cánh tay thiếu khí, ‘ –
Nếu như thâ’y hốc mắt lõm xuống, mồ hôi túa ra như mưa, chân tay lạnh ngắt như băng, lại e lời đồn đạỉ cho rằng lúc này mà cho uống thuốc mát thì sẽ mang họa, chp nên tôi đã lập ra bài “Giải độc hoạt huyết.thang” mà chữa bệnh này, tự nghĩ rằng cũng không đên nỗi quá uổng công. Trong lúc nguy cấp, bất kể là lưỡi khô miệng táo, khát nước nhiều thích uống lạnh, hoặc uống nước liên tục.l.v.,.v…Cứ yên tâm cho người bệnh uống ngay
“Khương Phụ hồi dương thang”, cứ uống hết 1 thang là có thể cứu được mạng sông. Phương pháp này những thầy thuốc nông cạn không dễ gì mà biết được.
GIẢI Đổe HOẠT HUYẾT THANG
Công thức bài thuốc như sau:
Ltêrukiều 2 tiền.
*
Cát căn 2 tiền.
Sài hồ 3 tiền.
Đương quy 2 tiền.
Sinh-địa 5 tiền.
Xích thược 3 tiền.
Đào nhân 8 tiền (nghiền nát như bùn).
Hồng hoa 5 tiền.
Chỉ xác 1 tiền.
Cam thảo 2 tiền.
Tâ’t cả là một thang, sắc lây nước uống.
Y phương ca quyết:
“Giải độc hoạt huyết”: ỤỊên kiều, Đào,
Hồng hoạ, Quy, Chỉ, Cát, Xích thược,
. Sài hồ, Cam thảo đồng Sinh địa,
Ị
Thổ tả lương phương dụng thủy ngao.
Bài này chỉ dùng được khi mới mắc bệnh thổ tả. Nếu đã thấy mồ hôi vã ra như mưa, hốc mắt lõm vào thì không dùng bài thuốc này được nữa.
Nếu bị bệnh thổ tả nặng, đã thây người máy động co rút, người ỉạnh, mồ hôi vã ra như mưa, nếu không dùng bài này thì không thể cứu được. Chớ có thấy bệnh nhân khát nhiều, thích uống nước lạnh mà sợ không dám dùng.
Công thức bài thuôc như sau:
Đảng sâm 8 tiền.
Phụ tử 8 tiền.
Can khương 4 tiền.
Bạch truật 4 tiền.
Cam thảo 3 tiền.
Đào nhân 2 tiền.
Hồng hoa 2 tiền.
Tâ’t cả là một thang, đổ nước vào sắc uô’ng.
Y phương ca quyết:
“Cấp cứu hồi dương”: Sâm, Phụ, Khương,
Ôn trung Truật, Thảo, Đào, Hồng phương, *
Kiến chân đảm hùng năng đoạt mệnh,
Tuy hữu Đào, Hồng khí vô thương. Hai bài “Giải độc hoạt huyết thang”và “Khương, Phụ câ’p cứu hồi dương thang” này cần phải có giới hạn đễ phân biệt cho thật rõ ràng, chưa từng có lần nào mà tôi đã ra tay bốc thuốc lại không khỏi bệnh. Lưu ý! Lưu ý!