BÀI PHÚ DƯỢC TÍNH CHỈ NAM TRỰC GIẢI   (1)

(Dịch theo nguyên điệu)

                                                  Muốn giúp sinh dân  (2)

                                                  Trước tìm thánh dược.

                                     Thiên thư (3) đã định cõi Nam bang,

                                     Thổ sản cũng khác miền Bắc quốc. (4)

                      Mạnh tinh thần, trừ tà khí : lò lửa luyện Hoàng kim (5)

                      Cứng gân cốt, dưỡng trường sinh : hạt móc hoà Bạch ngọc. (6)

                                     Yên hồn phách, tim Đồi mồi (7) sáng tươi,

                                     Thông đường khiếu, uống Xạ hương thơm phức.

                      Can cát, Quát lâu (8) giải khát , công vốn đề đa,

                      Bạc hà, Kinh giới sơ phong (9), hiệu thu tức tốc.

                                     Khai yết hầu, phải cậy Ô mai (10)

                                     Giải Tâm phiền, nên tìm Bạch trúc (11)

                      Kê đầu thực (12) bổ trung, mạnh khí, chữa đau lưng thật cũng nhiều công.

                      Ô tặc cốt (13) trị lỵ, trừ sang, tiêu màng mắt lại càng hiệu lực.

                                     Lợi tiểu tiện : Quỳ tử, Khiên ngưu (14)

                                     Thông kinh nguyệt : Hồng hoa, Tô mộc. (15)

                      Hồng cẩn, Bạch cẩn (16), trị nam di tinh,

                      Xích hồng, Bạch hồng (17) chữa nữ đới trọc (18)

                                     Vú sinh ung nhọt, đồ Mộc miết (19) sẽ tan,

                                     Mũi mọc thịt thừa, thổi Qua đế (20) phải tróc.

                      Tử hà xa (21) bổ khí hư, trừ bách bịnh, của người để chữa người,

                      Hoàng Ngô công (22) tiêu độc rắn, sát các trùng, vật độc hay giải độc.

                                     Ôn Tỳ (23) cần Chỉ xác, Trần bì,

                                     Hạ khí, phải Tân lang, Đại phúc (24)

                      Bà đẻ tự nhiên say máu, giã là Trường sinh (25)

                      Trẻ con hay đau bụng giun, sắc thang Biển súc (26)

                                     Trừ vàng da, chừ (27) lấy vỏ Nhân trần (28)

                                     Tiêu tích ăn chừ, dùng hạt La lặc (29)

                      Ban miêu (30) hay phá khối tiêu tích, nữ dùng tánh cữ mang thai ;

                      Tàm nga (31) rất bổ thận tráng dương, nam uống tốt đường sinh dục.

                                     Tiêu đòn ứ máu, dấm tẩm Du long (32)

                                     Chữa chứng bế hầu, muối hoà Hoạt độc (33)

                      Thanh quất bì vốn hay tiêu trệ, trừ sán khí chi bằng Khổ lô (34)

                      Bạch qua (35) bì thực khá  rút phù, công thuỷ thũng gì hơn Thương lục. (36)

Lại có

                                                  Uất kim (37) phá huyết,

                                                  Đại toán (38) đồ sang.

                                     Chữa lưng đau, đời khen Tỳ giải (39)

                                     Trừ huyết cũ, người ngợi Tân lang (40)

                      Cửu khiếu thông mũi kia : Long bì, Xương bồ, Tạo giác (41)

                      Băng đới (42) trừ bệnh ấy : Tông lư, Hảo mặc, Liên phòng (43)

                                     Trị cước khí chừ, Ngưu tất thảo (44)

                                     Trừ đau bụng chừ, Tước đầu hương (45)

                      Ngưu nhũ : bổ hư, dễ đẻ có Thỏ đầu, Hổ cốt (46)

                      Lộc nhung : ích khí.  khu phong dùng Tê giác, Linh dương (47)

                                     Sinh tân dịch, cần chất ngọt Hồng táo (48)

                                     Chỉ khái thấu, tìm vỏ rễ Bạch tang (49)

                      Mẫu lệ trị Nam di tinh, quả là diệu tễ (50)

                      Biết giáp (51) chữa nữ rong huyết, thật đáng thần phương.

                                     Chỉ lỵ chừ, Canh mễ, Trần mễ (52)

                                     Ôn Tỳ chừ, Can khương, Lương khương (53)

                      Chữa sốt rét, lấy Thường sơn ; bổ hư lao, cần Thiên lý thuỷ (54)

                      Tiêu phù thũng, dùng Đình lịch ; dễ sinh đẻ, tìm Bách thảo sương (55)

                                     Giải đầu nhức chừ, gia Thông bạch (56)

                                     Thông kinh trệ chừ, cậy Khương hoàng (57)

                      Thạch lựu (58) chữa tiết tả, chỉ lậu tinh (59), uống nhiều Phế sẽ hại ;

                      Trành bì (60) trừ ác khí, tiêu đầy trướng, dùng lâu Can tất thương.

                                     Củ tướng (61) thông cách đờm mà ấm trung vị,

                                     Cam giá (62) trợ Tỳ mạch mà lợi Đại trường.

                      Chữa phụ nữ khí huyết mọi đường, dùng Tang kỳ mộc (63)

                      Trị tiểu nhi kinh giản các chứng, uống Câu đằng thang. (64)

                                     Khéo hút ung nhọt chừ, nhờ Thuỷ điệt (65)

                                     Tài rút mũi tên chừ, cậy Khương lang (66)

                      Cương tàm, Thuyền thoái trừ phong ; Tề tảo (67) hay dùng điểm mộng.

                      Mộc biết, Thạch long (68) phá tích ; Lâu cô khá lấy đồ giang (69)

                                     Nhuận Tâm-Trường, Xích mật, Bạch mật (70)

                                     Bổ Can tạng, Di đường, Sa đường (71)

Hoặc là

                                                  Nghĩa rõ quân thần,

                                                  Vị phân tá sứ.

                                     Vị bì, trừ chứng trường phong (72)

                                     Thử phẩn, chữa bệnh phòng sự (73)

                      Quên lo chừ Huyên thảo, phụ nữ đeo thường đẻ nhiều con trai (74)

                      Cường dương chừ Xà sàng (75), ông già uống khá đương mười cô nữ (75)

                                     Hải tảo (76) chữa hòn dái lệch sa,

                                     Trạch lan (77) trị bào cung huyết ứ.

                      Điệp căn (78) khỏi ho, rõ tiếng ; khác gì Bán hạ, Nam tinh ;

                      Ngẫu thực (79) ích khí, bổ hư ; lại có Hồ ma, Thự dự (80)

                                     Khử huyết trệ : Mẫu đơn, Đào nhân,

                                     Thanh tiểu tiện : Mộc thông, Mao nhự (81)

                      Trứng gà trộn liều hạt Tiêu nọ, mau khỏi lãnh đàm (82)

                      Giun đất (83) vắt nước cây chuối kia, chóng trừ nhiệt thử (84)

                                     Dễ sinh đẻ chừ, lấy Ô long (85)

                                     Chủ vui vẻ chừ, dùng Thiên thử (86)

                      Bạch biển đậu hoà trung hạ khí, chỉ tả cũng diệu thay,

                      Tử tô tử (87) trị trướng tiêu phong, lợi trường càng tốt nữa.

                                     Nhọt sưng, lá Chàm (88) giã lấy nước đồ,

                                     Mụt trĩ, hoa Hoè nấu làm thang rửa.

Hoặc lại

                                                  Thuận khí : Ô dược,

                                                  Trị khối : Mã tiền.(89)

                                     Ích mẫu chữa yên khí sản hậu,

                                     Xa tiền (90) dùng kíp buổi thai tiền.

                      Thảo quyết minh, Thạch quyết minh, hay trừ mắt màng mộng,

                      Tỉnh hoa thuỷ, Bình hoa thuỷ (91) đều giải chứng khát phiền.

                                     Ý dĩ chữa gân xương thực tốt.

                                     Đông qua lợi tiểu tiện khá nên.

                      Ngũ gia bì, bổ thuỷ thêm tinh, có tên Sài tiết (92)

                      Bách bộ căn, chỉ đờm hạ khí, còn gọi Địa tiên (93)

                                     Phục long (94) tiêu ung thũng,

                                     Hạc sắt truc đàm diên (95)

                      Giáng khí nghịch, Thị đế, Hoắc hương dùng khắc có hiệu ;

                      Chỉ tiết tả, Đàm bì, Lệ xác (96) uống sẽ khỏi liền.

                                     Trừ lạnh đau, tìm củ Cẩm địa (97)

                                     Giải nhiệt độc, lấy nước Chỉ thiên (98)

                      Hoàng tinh trị Tâm Phế hư lao ; lại tăng tuổi trường thọ ;

                      Cẩu kỷ bồi chân nguyên mệnh mạch (99), càng dưỡng sức cao niên.

                                     Chữa kim sang, gì bằng Tiến thảo (100)

                                     Trừ đơn độc, chi hơn Liên tiền (101)

                      Địa thương (102) thường lấy đồ ung, cũng cậy Luyện đằng, Phấn mệnh (103)

                      Nguyễn cộng (104) vốn hay tắm đẻ, còn nhờ Tang nhĩ, Chấp miên (105)

Mới biết

                                                  Nghiên cứu Y THƯ,

                                                  Xét tìm dược tính.

                                     Cúc hoa chữa đầu mặt tối sầm.

                                     Luyện thực (106) trừ Bàng quang hạ lãnh.

                      Nữ mang thai gặp cữ, luôn dành Ngải diệp an thai ;

                      Nam quá chén sẩy khi, thường trữ Cát hoa giải tỉnh (107)

                                     Nhị đông giải Tâm Phế hư phiền (108)

                                     Ngũ vị hạ đàm diên ủng thịnh (109)

                      Hà thủ ô, đen tóc râu, tươi nhan sắc, dùng nhiều phản lão hoàn đồng (110)

                      Thạch xương bồ, sáng tai mắt, thêm thông minh, uống rồi vượt phàm hoá thánh (111)

                                     Bôi chốc đầu nhờ có Trư cao (112)

                                     Khỏi đau lưng, càng cần Hổ hĩnh (113)

                      Tay chân tê liệt, uống Đậu lâm điều Thương nhĩ (114) sẽ được tốt lành ;

                      Miệng mắt méo sệch, giã Tỳ ma (115) đắp bàn tay khắc lại điều chỉnh.

                                     Chữa rắn cắn, Hoàng oanh diệp (116) rất hay,

                                     Trị kiết lỵ, Phượng vĩ căn (117) càng mạnh.

Cho đến

                                                  Mát Tâm : Chi tử (118)

                                                  Tiến thực : Súc sa (119)

                                     Giáng khí, cậy Hương trầm, Hương Bạch (120)

                                     Phá khối, tìm Bồng truật, Bồng nga (121)

                      Bố cốc (122) kết tình yêu kia, đeo trong người, vợ chồng thêm ân ái ;

                      Thương canh (123) tiêu tính ghen nọ, nấu mà ăn, cả lẽ được thuận hoà (124)

                                     Uống Thạch cao chừ, tiêu nhiệt độc,

                                     Dùng Thảo quả chừ , tránh hàn tà.

                      Lan hoa, trừ uế trọc, thông thần minh. Biết Lan chỉ có Đông-Viên đạo sĩ (125)

                      Quế chi, chữa đau lưng, phát biểu hãn. Hiểu Quế ai bằng Nguyệt điện Hằng-Nga (126)

                                     Thông tích phải Ba đậu,

                                     Tiêu trướng ắt Khổ già (127)

                      Hắc đậu khác với Lục đậu (128), một thứ điều trung, một thứ giái độc (129)

                      Hoàng lực không như Bạch lực (130) kiêm cả trị sán, kiêm cả công hà (131)

                                     Khô miệng, phải tìm Cảm lãm (132)

                                     Điều Vị, nhờ có Tỳ bà (133)

                      Khô nước mắt có hạt Mạn kinh (134), mắt sáng tựa mặt trời không mây phủ,

                      Sạch chàm mặt tìm quả Vô hoạn (135), mặt đẹp như ngọc lành chẳng vết pha.

                                     Nối gân tìm Hải giải (136)

                                     Giỏ mắt kiếm Điền loa (137)

                      Muốn thông cách mạc tụ đờm, Sinh khương phải dụng,

                      Như trị bào cung bế huyết, Can tất (138) cần gia.

Với lại

                                                  Bổ Thận : Bạch giao (139)

                                                  Mát Can : Hoàng bách (140)

                                     Phong phòng (141) xức răng đau, chữa ung độc ác thư,

                                     Tượng nha (142) bôi mụn lở, hút sắt gai thương tích.

                      Chè vốn thanh tâm giải khát, dùng một bát, muôn điều nghĩ lặng không ;

                      Rượu hay hành huyết khu phong, uống ba chén, nghìn mối sầu tiêu sạch.

                                     Muối chữa hoắc loạn (143) cũng trừ khí đàm (144)

                                     Dấm đổ xích điến (145) lại thông kinh mạch.

                      Rữa chốc đầu, tìm Phù lão diệp ; lão nhân kiết lỵ dùng cũng tương phù ; (146)

                      Yên tâm thần, cậy Ích trí nhân (147) ; trí sĩ (148) dưỡng tâm uống càng hữu ích.

                                     Bỏ Đồng bì (149) khôn cách tẩy giang (150)

                                     Không Ô cữu (151) lấy gì thông ích.

                      Bổ huyết, trừ thai tiền, tích nhiệt, dùng Dã trữ căn (152)

                      Ấm Tỳ, điều nội tạng hư hàn, lấy Xuyên tiêu thạch. (153)

                                     Chữa kinh phong, Trúc hoàng (154) uống rất hay,

                                     Tiêu mủ máu, Xích đậu dùng không trệch.

                      Trệ khí, trong bụng đầy trướng ; Hậu phát kiếm trước tiên ;

                      Cảm nắng, tiểu tiện không thông, Hương nhu dùng cấp bách.

                                     Chữa nục huyết chừ, lấy Bồ hoàng,

                                     Tẩy Tâm nhiệt chừ, tìm Thông bạch. (155)

                      Nhẫn đông đằng (156) dùng không độc ; ung sang tiêu tán thấy công mầu,

                      Phồn thu lộ (157) uống rất hay, da dẻ mịn màng theo ý thích.

                                     Giã rễ Thiến thảo (158) mà chữa thấp hàn,

                                     Uống nước trái Dừa để trừ thử nghịch. (159)

                      Ngưu bàng tử (160) hình tuy nhỏ bé, phong cuồng chứng ấy khá cần,

                      Lậu lô căn (161) vật rất tầm thường, trừ khách nhiệt (162) công kia khôn địch.

                                     Chữa Tâm sang, giã lá Ké thường (163)

                                     Trị chân mềm, sao rễ Cẩu tích.

                      Dễ dàng sinh đẻ, công Thiên lý mã (164) nhiệm màu.

                      Tiêu tán phong sương, nước Bán thiên hà (165) trong sạch.

                                     Chỉ trường tả, mấu Vũ dư hương (166)

                                     Trị Tâm kinh, uống Thiên tích lịch (167)

                      Lấy đất xã đàn (168) trát cửa, ngăn kẻ trộm vào nhà rình mò ;

                      Vặt cỏ mép giếng lót giường, trừ trẻ con khóc đêm nhanh nhạch.

                                     Uống Định phấn chừ, trừ giống xà trùng, (169)

                                     Đồ thạch hôi chừ, tan hạch loa lịch. (170)

                      Trị kim sang, tẩy màng mắt, nên lấy Thanh hồng (171)

                      Dưỡng Thận thuỷ,chữa điếc tai, phải tìm Từ thạch (172).

Ôi !

                                     Vật sinh nhiều giống loài,

                                     Cây dùng khác mầm rễ.

                      Góp mọi phương dược được, rộng tay Phật tổ cứu dân,

                      Nếm một hạt linh đơn, tỏ đạo Thiên tiên độ thế.

                                     Người người lên đài nhân cõi thọ sênh sang,

                                     Nơi nơi đượm gió mát khí hoà vui vẻ.

                      Mừng thấy : nhân dân ấm chăn chiếu, nhà nước vững núi non ;

                      Mới không phụ cái nguyện ước cõi trời Nam rộng khắp ân huệ.